PROIEKTURAKO KORPUSAK

-garri eta –go atzizkien proiektua egiteko hiru korpus desberdinetan oinarritu gara. Korpus hauek idazleen idatziak jasotzen dituzte eta batzuetan ohartu gabe edo ez dakizkielako nola erabiltzen diren ondo atzizkiak gerta liteke eurek ere zenbait akats egin izatea. Horretarako, korpusean begiratu aurretik, -garri eta –go atzizkiak nola erabili beharko liratekeen aztertu ditugu hainbat iturri desberdin erabiliz gure proiektuan.

Behin hau ondo aztertuta, korpus hauek erabili ditugu:

Elhuyarren Zientzia eta Teknologien Korpusa: bi atalez osatua da:

• Zientzia eta teknologiaren alorreko euskarazko testugintzaren adierazgarria izateko asmoz diseinatu den gune orekatua.

• Eskuragarritasunaren arabera korpuseratzen diren obrez edo obra-zatiez osatutako atal irekia.

Klasikoen Gordailua: hemen irakurtzeko, erabiltzeko eta ezagutzeko testuak bildu dira eta ez gordeak bakarrik izateko. Euskal Testuen Gordailuan hainbat testu zeuden sarean, Josu Lavinek egindako digitalizaio lanak abiapuntu izanik. Literatura alorreko testuak dira gehienak, baina ez bakarrak.

Ereduzko Prosa Gaur: Hemen aurkezten den lexiko honen xedea hitz zerrendan bildutako sarrera bakoitzaren erabilera aztertzea da. Erabilera historian zehar, eta erabilera gaur egun. Hortaz, konparazio bat egiten da lexiko honetan, ikusteko, azken batean, zein den hitz edo sarrera bakoitzaren joera.

-go atzizkiari dagokionez, hiru hitzetan oinarritu gara okerreko erabilera aztertzeko eta testu idatzietan zenbaterainoko presentzia duten ikusteko: entzulego, biztanlego eta ikuslego. Hiru hitz hauek lehenago aipatutako korpusetan bilatu ditugu jakiteko zein esaldietan oker erabili diren. Klasikoen Gordailuan ez da egon hitz horien agerraldirik, baina beste bietan bai Zientzia eta Teknologien korpusean agerraldi gehien agertu direlarik.  –garri atzizkiarekin ezin izan dugu horrelako bilaketarik egin korpusetan, izan ere, testuinguruaren araberakoa baita honen erabilera, baina horrek ez du esan nahi ez denik gaizki erabiltzen.

ATSOTITZEN KORPUSA

Gotzon Garatek 30 urtetan zehar egindako lan eskerga honetan hainbat atsotitz desberdin aurki ditzakegu hizkuntza desberdinetan: euskaraz, gazteleraz, ingelesez eta latinez hain zuzen ere. Lan honek 14.458 atsotitz biltzen ditu euskaraz, gainerako hizkuntzetan bere parekoa zein den adieraziz. Euskarazko atsotitz gehienak zazpi probintzietako 23 baserritan daude bilduta gutxi gorabehera.

Normala den moduan, hemen agertzen diren esaera asko orain hilda daudenei jasotakoak dira eta aski garbi ikus dezakegu gaur egungo baserrietako jendeak lehen erabiltzen zuten baino askoz atsotitz gutxiago erabiltzen dutela. Atsotitzak hizkuntzaren aberastasunaren erakusle direla ikus dezakegu.

Korpus honetan hitz bat sartzea nahikoa da jakiteko ea zenbat atsotitz desberdin dauden hizkuntza horretan hitz hori barne hartzen dutenak eta zein den/diren esaera horren baliokideak gainerako hizkuntzetan.

Esan beharra dago ere atsotitzek herria ezagutzeko aukera ematen digutela, hots, zeintzuk ziren herrietako jokamolde, uste eta tradizioak, baita folklorea ere. Mitologiaren aztarnak eta erlijio kontuak zein iritziak naturarekin erlazionatuta ere aurki ditzakegu, eta nola ez, gure arbasoek belaunaldiz belaunaldi transmititu dizkiguten ipuin edota pasarteak.

Informazio iturriak:

· Garate, G: Atsotitzak, BBK, 1999-03-02an eguneratua, http://www.ametza.com/bbk/htdocs/hasiera.htm -tik hartua 2009-06-20an.

EDAK proiektua

Duela urtebete baino zertxobait gutxiago aurkeztu zuen EUDIA ikerketa taldeak EDAK (Euskara Dialektalaren Ahozko Korpusa) proiektua. EUDIAk euskararen bariazioari ematen dio garrantzia eta horretarako bere zentzu zabalenean ikertuko ditu desberdintasunak hizkuntzaren diakronia kontuan harturik: bariazio soziolinguistikoa, geolinguistikoa, lexikoa, morfologia…

Euskarak urtez urte eta belaunaldiz belaunaldi zer motatako aldaketak hartzen dituen ikustea da EDAK proiektu honen helburu nagusietarikoa.  Baita esan beharra dago, horrekin batera eta horretan oinarrituz, euskara dialektalaren ahozko korpusa sortzea ere helburu duela. Euskara hizkuntza ikertzerako orduan, korpus honek datutegi bezala jokatuko du, korpusean oinarrizko datuak bildurik.

Euskaraz hainbat korpus daude baina ahozko korpusa ere beharrezkoa da, izan ere, euskarari buruzko ikerketa bat egin behar denean ahozko euskararen korpus dialektal ezak atzeratu eta zaildu egiten baitu ikerketa hori.

Korpusean bildutako datuek ondoko bi ezaugarri hauek izango dituzte:

• Euskalki eta hizkera garrantzitsuenak bilduko ditu.
• Belaunaldietako datuak 45-50 urte ingurukoenak eta 20-25 urte ingurukoenak izango dira, batez ere, nagusien hizkera kontuan hartuz.

Horretarako aurretiazko galdera sorta bat prestatuta egongo da informatzaileari egiteko gorago aipatutako ezaugarri horietan ahalik eta informazio eta etekin handiena ateratzeko hartzaileari. Ondoren, informatzailearen soinuak eta transkribaketak erabiliko dira korpusa osatzeko Euskal Herriko ahozko ondarea eta herri hizkerak bildu, katalogatu eta hedatuz.

Informazio iturriak:

· Badihardugu Euskara Elkartea. Euskal Herriko hizkera eta ahozko ondarea. 2009ko ekainean eguneratua http://www.ahotsak.com/ -tik hartua 2009-06-19an.

LABAYRU HIZTEGIA: Bizkaiera, batuera, elebiduna.

Labayru hiztegia hiztegi elebiduna da eta bi hizkuntza uztartzen ditu euskara eta gaztelera erabiliz.  Euskaraz azken hogei urteotan garatu diren hiztegi gehienak elebakarrak izan dira, hots, hizkuntza bakar bat erabili izan da hiztegi osoan. Baina momentu honetan merkatuan hiztegi elebidunen premia handiagoa ikusten da gizartea garatuz doan heinean.

Hiztegi honetan ahozko eta idatzizko tradizioa bateratu egin dira eta monografia dialektalen eragina ere ikus daiteke. Batuerarako araututako formekin batera, bizkaieraren berbak ere sartu dira hauen erabilera bereziekin batera. Horrela, hiztegi honen helburu nagusietariko bat bete da batuerako hitz formen ugaltzea ekarriz. Korpusa hautatu, sailkatu, jorratu eta hornitzerakoan gainontzeko hiztegi elebidunak baino irizpide maila altuagoak erabili dira.

Esan beharra dago ere, lan taldeak gaur egungo errealitateari begiratu nahi izan diola hitzen adiera eta ezaugarri guztiak ahalik eta zehaztasun handienaz bilduz. Honekin loturik, berbak ez ezik, egitura konplexuagoak ere sartzen dituzte eguneroko hizkera biziak ekarriak direnak, eta gainontzeko hiztegi gehienak ez dira horrelako gauzetan oinarritu.

Nire ustez, gaur egun  filologo batek bizkaieraz defenditzeko gaitasuna izan beharko luke edo bakoitzak berea duen dialektoa gutxienez. Gaur ez zaio garrantzia handirik ematen ikastetxe askotan dialektoen ikasketari eta erabilerari, bakarrik forma estandarrean oinarritzen direlarik, hau da, batuera. Hau ikasten ari garen bitartean ez da horrenbeste nabaritzen, baina behin filologoak garenean, bakoitzak berea duen dialektoa zergatik ez genuen ikasi galdetzen diogu geure buruari.

Informazio iturriak:

· Labayru Hiztegia: “Bizkaiera ardatz duten hiztegia eta jarraibide liburuak” Berri Berriak, Azpeitiko Udala, 2006-06-02an eguneratua, http://www.erabili.com/zer_berri/berriak/1148996185-tik hartua 2009-06-14an.

-garri ATZIZKIA

Balio aktiboa zein pasiboa duen garri atzizkiak antz handia dutela ikusten da nahiz eta berdinak ez izan. Baina zein arrazoi dago garri biek bakarra izan behar dutela pentsatzeko? Xabier Artiagoitiak honen gainean uste du hiru arrazoi eman daitezkeela gutxienez. Arrazoiak ondoko hauek dira:

• Balio bikoiztasuna aipatu arren, tradizio gramatikalak ez ditu inoiz ere garri morfema bi bereizten izan.

• Garri-ren bidez adjektiboak sortzen dituen eragiketa morfologikoaren emankortasuna bi balioekin ikusten da, eta ezin da esan bata bestea baino emankorragoa denik.

• Bokal aldaketaren arau fonologikoak garri bakarrari eragiten dio, eta ez dago beraz bereizketa susmarazten digun arrazoirik.

Hortaz, garri bakarra dugula onartzen du Xabier Artiagoitiak, ez baitago morfologi prozedura biren aurrean gaudela pentsatzeko inolako argudiorik. Garbi uzten du garri morfemaren balio biak bakar baten bil daitezkeela, beraren bidez sortzen den adjektiboari dagokion subjektua oinarrizko aditzaren lehen osagarria litzatekeen determinatzaile sintagma delako kasu bietan.

Informazio iturriak:

· “Garri atzizkiaren izaera bikoitzaz: zergatik den maitagarria bezain mingarria”. X Artiagoitia ASJU XXIX-2 (1995) 355-405.  2009-06-19an hartua.

ERATORPENA: -go eta -garri atzizkiak

Eratorpena esanahia duen hitz bati esanahirik gabeko elementu bat erantsiz hitzak sortzeari esaten zaio. Esanahirik gabeko elementu horiek aurrizkiak, artizkiak edo atzizkiak izan daitezke. Elementu hauek hitzaren kategoria aldatzeko gaitasuna daukate. Euskaraz gehienak atzizkiak dira; artizki eta aurrizki gutxi ditugu.

Lehenago aipatu dudan bezala, atzizkiek kategoria mota desberdinetako hitzak sortzen dituzte: izenak, izenondoak, aditzondoak eta aditzak. Guk geure proiektua -garri eta -go atzizkien gainean egingo dugu, taldeko partaideak ni, Ainhoa eta Aizpea garelarik. –garri atzizkiak izenak eta izenondoak sortzeko balio duela ikus dezakegu lan honetan eta –go atzizkiak aldiz, izenak bakarrik.

Lan honen helburu nagusia honako hau da: atzizkien ezaugarrien eta euren erabilera egokiaren, bai tradizioz eta bai gaur egun nagusitzen denaren berri ematea. Bi atzizkietan metodologia bera erabili dugu aztertzerako orduan: lema, azpikategorizazioa eta adiera, hots aldaketak eta paradigmak aztertu ditugu hurrenez hurren.

Bi atzizki hauek ohikoak dira, egunero erabiltzen ditugun bi atzizki dira ohartu ere egin gabe eta hauek ematen dituzten arazoak azaltzea da lan honen helburuetako bat sareak eskaintzen dituen tresnak eta baliabideak erabiliz. Horretarako eta baita korpusa osatzeko bibliografia desberdina erabili dugu hainbat iturritatik: sare (nola ez), liburu eta artikuluetatik, alegia.

Errekurtso linguistikoak

Errekurtso linguistikoek honako hauei egiten die erreferentzia: lengoaiako edota hizketa/hizkuntzako datu linguistiko eta makinaren bitartez irakurgarriak diren deskribapen multzoei. Adibidez: lengoaia naturalaren eta algoritmo edo sistemen diskurtsoaren eraikuntzan, hobekuntzan edota ebaluazioan jarduteko erabilia izaten da. Baita software aurkikuntzarako eta hizkuntza zerbitzuen industrien errekurtso printzipal gisa, hizkuntzen ikasketarako, industria editorial elektronikorako, nazioarteko transakziorako, esparruko aditu eta azken erabiltzaileentzako ere.

Errekurtso linguistikoen adibideak idatzizko eta ahozko Korpusak dira, lexiko konputazionalak, terminologiaren datu baseak, tratamendu eta diskurtso bilduma etab. Oinarrizko softwarearen tresnak ere garrantzitsuak dira eskuraketarako, preparaziorako, kolekziorako, direkziorako, pertsonalizaziorako; baita errekurtso linguistiko hauen erabilera eta beste batzuena ere.

Errekutso linguistikoak bi modutara erabiliko dira: sistemen elaborazioan eta bere ebaluazioan.

• Sistemen elaborazioa: Korpusaren erabileran daude oinarrituta ahozko edo idatzizko lengoaia prozesu sistemak.
• Sistemen ebaluazioa: errekurtso linguistikoak garatuak izan diren sistemak bata bestearekin konparatzeko eta ebaluatzeko erabiliak dira.

Informazio iturriak:

· ELRA European Language Resource Association. Definition, use. 2008an eguneratua http://www.elra.info/Definition.html -tik hartua 2009-05-18an.

·

AGUSTIN KARDABERAZ

Agustín era de Hernani y tuvo fama de santo entre sus contemporáneos. Después de cursar los estudios de Jesuita vivió en residencias de Bilbo, Oñati y Loiola. A veces trabajaba como profesor, pero sobre todo andaba de pueblo en pueblo predicando. Pasó la mayoría de los sitios de Bizkaia Y Gipuzkoa como misionero. Cuando su salud empeoró, estuvo a punto de salir del convento de Loiola durante unos doce años y ahí fue cuando escribió la mayoría de sus libros en euskera.

Cuando Agustín se encontraba en la época de la vejez, Carlos III de España echó a los Jesuitas de sus reinos en 1767. Por lo tanto, Kardaberaz y otros muchos tuvieron que trasladarse a Italia, al estado del Papa. Al poco tiempo de llegar falleció en Bolonia.

La mayoría de las obras literarias que compuso Kardaberaz tenían algo que ver con su oficio de misionero. Por eso, escribió sobre la doctrina, ejercicios espirituales, la vida de los santos y temas religiosos sobre todo. Nos dejó más de una docena de libros religiosos; generalmente en guipuzcoano, pero a veces también en vizcaíno. Durante el siglo siguiente también tuvo bastantes publicaciones al Norte y al Sur del País Vasco.

También hizo un trabajo peculiar que queda fuera de de los temas mencionados anteriormente: Euskararen berri onak (1761). Está dedicado a los profesores de las escuelas y a los sacerdotes para que aprendan las reglas que hay que seguir para que puedan leer, escribir y hablar bien. Se le nota claramente que tiene el empuje y la influencia de Larramendi y eso lo confiesa el mismo autor. En este libro cuenta varios sucesos sobre el euskera.

eBook

Los primeros pasos que se dieron para la creación del libro electrónico o libro digital fue en 1971 dentro del Proyecto Gutenberg en la Universidad de Illinois. Michael Hart fue el jefe del proyecto y en su patrimonio aparecen obras clásicas como Shakespeare, Dante y Poe entre otros. Después de pasar diez años, en 1981, se comercializó el primer libro electrónico llamado Random House’s Electronic Dictionary, publicada por Random House.

La extensión de los libros electrónicos empezó en marzo de 2001, cuando el famoso novelista Stephen King, con la ayuda de la empresa editorial electrónica Simon & Schuster, publicó la novela Riding the Bullet en exclusiva a través de Internet. En 48 horas vendió más de 500 millones de copias, cada una al precio de dos dólares y medio. Un mes después, Vladimir Putin publicó sus memorias a través de la red. Desde entonces, se crearon bastantes editoriales electrónicas.

Los libros digitales son también conocidos como eBook. El libro electrónico tiene como base un fichero electrónico en vez de papel. El texto está en formato digital y se guarda en Internet, CD-ROM, disquete… El libro electrónico ofrece la posibilidad de meter elementos de multimedia: video, audio… En el caso de Internet, ofrece la opción de poner links a otros libros digitales que se encuentran en la red. Hay tres aparatos diferentes que dan la opción de leer estos tipos de libros: ordenador personal, eBook y PDA.

La ley Open eBook. Para unificar el formato de publicación que utilizan los editoriales electrónicos, se presentó la normativa de Open eBook promovida por eBook Forum en Gaithersburg de Maryland (EEUU) en 1998; primera feria del libro electrónico. Así, en 1999, se logró la última versión 1.0 con el nombre específico Open eBook Publication Structure y decidieron que la plataforma fuera “html” y “xml” para ese formato de libro electrónico.

CRAI

El CRAI es un Centro de Recursos para el Aprendizaje e Información. Es un entorno dinámico y ahí encontramos todos los servicios universitarios. Se centra en el mundo de la información y las nuevas tecnologías que sirven para el aprendizaje (estudiantes, profesores, investigadores) y la investigación (bibliografía especializada).

Dentro del CRAI nos podemos encontrar con una cantidad exuberante de libros, con salas de lectura, servicios informáticos, servicio de audiovisuales, servicios de adaptación pedagógica… Se integran recursos materiales de calidad y profesionales cualificados y polivalentes: bibliotecarios, informáticos, pedagogos, técnicos audiovisuales…

Podemos decir que es un nuevo servicio para la futura renovación de los métodos de estudio, de docencia y de investigación. Favorece el éxito de los objetivos del nuevo Espacio Europeo de Educación Superior. Esto significa que habrá un cambio de modelo:

• Un nuevo concepto de titulación
• Un nuevo concepto del crédito basado en el trabajo del estudiante
• Una nueva comunicación profesor-alumno
• Una nueva forma de evaluar a los estudiantes
• Una nueva forma de aprender

El arquitecto Rafael Moneo de renombre internacional ha diseñado la nueva Biblioteca de la Universidad de Deusto (CRAI). El día 15 de diciembre inicio su actividad con una jornada de Puertas Abiertas para los profesores y el personal de Administración y Servicios. Un día después, el 16, los estudiantes pudimos descubrir la gran cantidad de posibilidades que contenía.

Su finalización está prevista para el curso 2008-2009. La nueva Biblioteca de la Universidad de Deusto es un edificio singular ubicado estratégicamente en el centro de la ciudad de Bilbao, en Abandoibarra, frente al Museo Guggenheim.